Т леген айбергенов мен м а алимен досты ы

Оқушыларды¦ ауызша жауаптары т£мендегi талаптар негiзiнде ба¬аланады.

  1. Берiлген жауапты¦ дµрыс ж¡не толықты¬ына;
  2. Сµрал¬ан материалды оқушыны¦ £зi т¯сiнгендiгi ж¡не пiкiрiн мысал ж¡не факттармен д¡лелдей алуы;
  3. Нақ, анық ж¡не тоқталмай баяндап бере алуы:
  4. Шы¬арма¬а ж¡не оны¦ кейiпкерлерiне £зiнi¦ £з алдына ж¡не еркiн пiкiрiн бiлдiре алуы;
  5. Шы¬арманы¦ оқи¬аларын т¯сiндiре ж¡не талқылай алуы, ауызша тiл дамытуы.

Жауап беруде жо¬арыда¬ы талаптарды¦ ¡р бiрi толық орындалса 1 балл, орындалмаса 0 балл қойылады.

Збекстан республикасы халы¼¼а бiлiм беру министрлiгi республикалық бiлiм орталы­Ы

С. 14. более и л и менее ут онченное язычество, имеющее храмом природу. — Намек на пантеистические тенденции, опасность кото­ ры х адепты традиционного католицизма постоянно подчеркивали в 1830-е гг. (так, в пантеизме обвиняли Ламартина за выпущенную в 1836 г. и вскоре запрещенную церковью поэму «Жослен», а в 1839 г.

Р О С С И Я В 1 8 3 9 г о д у L La R u s s ie en 1839 par le M a rq u is de C u s tin e УДК 93

Студенттік шақтың қызығын да, қиыншылығын да бірге көріп, институтты бітіргеннен кейін екеуміз отбасын құрып, оның Қарақалпақстандағы туған ауылына аттандық. Төлегеннің анасы кіші апасымен тұрады екен. Барған бойда өз қолымызға алдық. Алғашында ауылдан он екі шақырым жерде орналасқан Ленин атындағы орта мектепке жұбымызды жазбай барып сабақ беріп жүрдік. Кейін Төлеген Орджоникидзе атындағы орта мектепке, Қоңыраттағы бастауыш мектепке мұғалім болды да, мен аудандық комсомол комитетінің хатшысы қызметін атқардым.
Біраз жылдан кейін Төлегеннің анасын өзімізбен бірге алып Шымкент облысындағы Сарыағаш ауданына көшіп келдік. Ол Сары­ағаштағы кешкі жастар орта мектебінің ди­рек­торы да, мен мектеп-интернаттың аға тәрбиешісі әрі тіл-әдебиет пәнінің мұғалімімін. Үш бала сүйген кезіміз болатын» (Т.Айбергенов. Шығармалары. 3 том).

Төлеген Айбергенұлы Айбергенов (1937-1967)

I жүргізуші: Осы жайдың бір куәгеріндей туған жері мен жүрген жерін, қала берді, ата-бабаларының атамекенін аңсап,сол өңірдің барша құнарын аталарының қанымен, аналарының ақ сүтімен бойына сіңірген Төлеген Айбергенов сияқты дүниеден жастай кеткен ұлы ақынымыздың жөні бір бөлек еді. Төлеген сонау ертеректе Арал теңізінің Солтүстігіне көзі жәудірей қарағанымен, Оңтүстігінде дүниеге келген сағынышты қай елдімекені болмасын көгертіп-көктетіп, әлсін-әлі жыр арқауына өзгеше өрнек төктіртіп отырғандығы барша қазаққа аян.

Жан еді? ле? шін дара ту? ан — Т? леген Айбергеновті? мірі мен шы? армашылы? ына арнал? ан

Ташкенттегі Низами атындағы педагогикалық
институтты бітірген ақын жастайынан шығыс
шайырларының жырларын жаттап өседі. Оның
өлеңдерінің негізгі тақырыбы өмірге, туған жерге деген
сағыныш болды. Шет жайлап, өзге ортада өскен
ақынның тағдыры шығармашылығына әсер етпей
қоймайды. Соның ықпалынан қазақ даласына арналған
отты жырлар өмірге келді. Ақынның «Аруана – бауыр
дүние» деген өлеңін оқыған сайын, шеттегі
қандастарымыздың шерменде көңілі мен жанайқайы
жүрек қылын тілгілеп өтеді. Төлегеннің поэзиясы
туралы жазушы Әбіш Кекілбаев: «Төлеген Айбергенов
творчествосы – өлімді жеңіп шыққан өмір шаттығының
жыры», ­ дейді.

Төлеген Айбергенұлы

Айбергенов поэзиясының әсеріне елігіп, ақ жүректі ақынның егіле-төгіле жырлауына еліктеп өскен жыршылардың бірі — Мұхтар Шаханов. Талай шырғалаңға ұшыраса да Махамбет мінезді Төлегенше жазуға талпынған ақын. Ол өз сөзінде: «Төлеген Айбергенов, Шәмші Қалдаяқов үшеуміз ерекше достық қарым-қатынаста болдық. Анам марқұм 13 құрсақ көтерген, соның ішінде менен басқасы түгел о дүниелік болып кеткен. Неше балаңыз бар деп сұраған адамдарға: «Менің үш балам бар: үлкені – Шәмші Қалдаяқов, ортаншысы – Төлеген Айбергенов, кішісі – мына Мұхтар» – дейтін. «Шәмші де, Төлеген де анамды ерекше қадірлейтін»- деді. Мұхтар Шаханов Төлеген шығармаларынан нәр алып, ағалық ақылын тыңдап, қасында жүріп, көп нәрсені үйренген. Тіпті Төлегеннің мықтылығын мойындап, күллі қазақты таң қалдырған ақын деп, «Айбергенов шыңы» деген өлең шығарған.

Төлеген Айбергенов пен Мұхтар Шаханов поэзиясы арасындағы байланыс

“Сағыныш”! Ақын соншама неге сағынышты ұлы сезімге балап сомдаған? Бұ жерде ол “Махабатсыз дүние бос” деп түйген ұлы Абаймен үндеседі. Өмірге деген махаббат жалын кеудесін өртегендер ғана сағына алмақ. Сағынған, сүйген жандар ғана тазара алмақ. Тірлікті тазарта алмақ. Сондай жандардың ғана өкшесі жерден бір елі көтеріліп, періште қанат әулие сезімге бөленбек. Сондай жандар ғана өмірге шапағат нұр, жарық шашпақ. Сондай ақынжандылар арқасында ғана “мына дүние тас қаптап кетпей” “аруана – бауыр” қалпында асқақтай бермек. Төлеген кейде шабыт қысқанда көкке парлай, самғай көтеріліп дүниенің тас төбесіне шығып алып, қиядан жүзіктей жұмыр жер, жалпақ әлемге назар салатын қыран көз, періште-қанат ақын. Ол ата жұрт — қазақ еліне қиырдан сағынып келді. Өле-өлгенше сол сағынышын баса алмай кетті. Алмағайып жылдарда айырылып қалған ата жұртының әрбір тау мен тасына, көл мен шөліне шөліркеп, алыс тарихи сапардан оралған аруана- бауыр жанның іңкәр көзімен қарады. Кешегі кеңестік аласапыран жылдарда артта қалған ата жұртқа деген сағыныш шеттегі қазақтардың бойына ана құрсағында жатқанда-ақ қанмен, зармен бірге дарыды. Дүниеге қарақалпақ жерінде келген Төлеген тал бесікте тербеліп жатып-ақ, алыста қалған ата жұртқа деген құтаймас сағыныш мұңына суарылған бесік жырымен көз ашты. Балалық шағы шығыс шайырлары шарлаған шайырлы, құнарлы топырақ Хорезмде өтті. Жас Төлеген Новаи, Мақтымқұлы, Бердақтардың рухы тұнған, ізі қалған қасиетті өлкені шарлады. Балаң санасын қашан қалыптасқанша үздіксіз де үзіліссіз күмбірлеген бабалар үні, жыраулар сарыны тербетіп тұрды. Ғасырлардан ғасырларларға көшкен жыр дәстүр осылайша бала құлағына, санасына ұя салды. Мектеп табалдырығын аттасымен Абай, Жамбыл, Махамбеттермен қауышты. Сөйтіп, бала сана, бұла сана өлең сөздің тұма бұлақ, тұнбасынан жүзіп жүріп ішті, сімірді. Тереңге тамыр салды. Ата-салт, тіл, дін, діл қаймағы бұзылмаған қазақы орта, ұлы Тұран төрі оның бойына елдік пен ерлікке толы мыңдаған жылдық ұлы бабалар өсиетін, қасиетін екті. Жаратқан ие елпең-елпең жүгірген қағылез қара баланың маңдайына ақын болуды жазды. Бұғанасы қата келе жас дарын күмбірлеген әулие бабалар әуезіне әуейленіп, өзі де күбірлеп тақпақ жаза бастады. Осылайша, тарихи жады шытынамаған Тұран топырағының төсін тесіп тағы бір қайнардың көзі ашылды. Төлеген ақын, тамыр салған топырақ араб, парсы, түркі өркениеті әлімсақтан біте қайнасқан рухани шайыры шүйгін топырақ болды, оған далалық еркін ер қазақтың азаттық рухы атойлаған жыр, саз сарыны қосылып, бала санасында соны рухани элементтер құрап ию-қию араласты. Сана тұңғиығында болашақта атылар жанартау — жыр негізі, жасушалары түзілді.
Қанша құнарлы десек те Қазақстаннан шет өлке қазақы өршіл рухы көкірегіне симаған Айбергеновтей арқалы ақынға өсе келе тарлық ете бастады. Анау бір қиырда толықсып аламан бәйгелер мекені ұлан-байтақ Қазақстан жатыр. Қазақтың қалың елі тербетілген тал бесік. Шетте, жат елде жүрген қазақтың көз салар құбыласы, мәңгілік Меккесі, мәңгілік сағынышы.
Аруана жаудың қолына түссе ботасын шайнап өлтіріп,

Читать еще -->  Постановка дачного участка на кадастровый учет

Төлеген Айбергенов

II жүргізуші: Арғы тегі Ақтөбе өңірін жайлап,кейінгі кер заманда бір сыпырасы әрі кетіп, бір сыпырасы бері кетіп, яғни Кеңес үкіметінің қолдан жасаған аштық топалаңынан әркім басы ауған жаққа жол кезіп кеткен ұрпақтың ата-аналарының көземелімен қайта тоғысып, енді-енді ес жия бастаған сыңайлы.Соның кепілдігі болар жан-жаққа шашырап кеткен жанардың сәулесі санасы, ізгілікті істерінің өз атамекеніне ойыса бастағаны.

Айбергенов жыр-көшімен сырласу

По мнению литераторов, Толеген Айбергенов выступил новатором в казахском поэтическом творчестве.
Салтанат Айбергенова — исследователь поэзии своего отца. Она пишет докторскую диссертацию по творческому наследию Толегена Айбергенова. Как специалист, Салтанат Толегеновна восхищается необычностью стихосложения Толегена Айбергенова.
— В его стихах много созвучий. Рифмы переплетаются. Эти приемы идут из древних времен — от жырау. Удивительно, что он сумел все это воспринять. В его стихах жива интонация Казтуган жырау.

Т леген айбергенов мен м а алимен досты ы

Впервые стихи Толегена Айбергенова появились в печати в 1957 году. Первая книга «Арман сапары» («Путь мечты») увидела свет в 1963 году. За ней, в 1965 году, вышла вторая — «?мірге саяхат» («Путешествие в жизнь»). Третья книга поэта — «??мда?ы м?наралар» («Минареты в песках») увидела свет через год после его кончины — в 1968 году. Избранные произведения увидели свет на русском языке под названием «Мир созвездия» 1987 году. За это произведение Т. Айбергенов посмертно, в 1974 году, был удостоен премии Ленинского комсомола Казахстана в области литературы, искусства и архитектуры.

Толеген Айбергенов: биография

Көз алмай қарай бердім кіл шыңдардан,
Қиялдан қолын созып құлшынды арман.
Әйтеуір, сол бір қызға кездестім де,
Тап болдым қуанышқа тыншымды алған.
Так называется единственная книга, посвященная личности Толегена Айбергенова: дневники, воспоминания, критические статьи и стихи, написанные о поэте (ее выпустил директор издательства “Ана тiлi” поэт Жакау Дауренбеков).
Салтанат Айбергенова давно мечтала выпустить клипы на стихи отца. В этом году мечта осуществилась.
— Предложение было случайным. Я гостила в Китае. Там есть много казахов, почитающих поэзию моего отца. Они узнали о моем приезде и встретились со мной. Познакомилась с ними. Теперь благодаря тем людям, которые понимают, поддерживают поэзию, я смогла осуществить свой замысел. Еще раньше книгу стихов отца выпустил в Китае Мурат Шаймаран на арабском шрифте. Мурат теперь живет в Казахстане. Я обнаружила, что многие казахи, живущие в Китае, знают стихи Толегена Айбергенова наизусть. Стихи отца расходятся в Китае среди казахов, живущих там, их переписывают из тетрадки в тетрадку. Но наши братья в Китае хотели бы узнать об отце больше.

Толеген Айбергенов

Жас ақын шыңнан да қазығын таппай қайырылмады. Бір қолтығында Ташкент педогогикалық институтының дипломы, екінші қолтығында болашақ жары Үрниса, Төлеген ақын Қазақстанға бет түзеді. Алғашқы орын тепкен жері – Оңтүстік Қазақ­стан, рухани ұлт ордасы. Әлі елге белгісіз Төкеңнің отбасын досы, жазушы, журна­лист Зәкір Асабаев құшақ жая қарсы алды. Зәкеңнің өзге де достарының арқасында жас ақын Сарыағашта кешкі мектеп директоры болып жұмысқа орналасты. Бірақ, ақын аңсары Алматыға ауды да тұрды. Ақыры дегеніне жетпей қоймады. Жұмысың мынау деп отырған астана жоқ болса да, бала-шағаңмен кіре қояр баспана жоқ болса да, ақын алған бетінен қайтпай, бәрібір көшіп келді. Алматының Ташкент көшесінің бойынан бір бөлмелі жер үй жалдады. Бірінші курс студенті кезіміз, сол үйдің табалдырығын алғаш аттадық. Ең алдымен көзге ұрғаны – үй толған шүпірлеген шиеттей бала еді. Қара торының әдемісі Үрниса жеңге күліп жүріп, дастархан қамымен зыр қағып жүр. Тіптен таң қалдым. Бозөкпе бала қонаққа мұнша ықылас көрсеткеніне қысылғаным есте. Төлеген аға мен Үрниса жеңгей отбасында қазақы қонақжай дәстүр қаймағы бұзылмай тұрғанын аңғардық. Бұл дәстүр Алматыда сұйылып кеткенін аңғарып жүрген кезіміз еді. Сөйтсек, бұл ата дәстүрге Төлеген отбасында әлі сызат түспеген. Төкеңнің “Болады менің кейде жүз қонағым, соның бәрін күтпесең сызданамын!” дейтіні де содан болса керек, жарына арнап. Жерге төсеген қарапайым дастархан, сол дастарханға сирек қонақтаған қарапайым дәмдер. Бірақ, ағамыз бен жеңгеміздің көңілі неткен дархан, неткен көл-көсір! Бір бөлмелі жатаған үйдің төрі мен босағасы мен үшін, бірінші курс студенті үшін хан сарайдай кең көрінді. Не айтса да күліп айтатын, не айтса да күлдіріп айтатын мына жағасы жайлау ақжарқын үй иелерінің жанында жоқшылық, таршылық деген сұғанақ ұғымдар орын таба алмай, өз-өзінен тоз-тозы шығып кеткендей. Төрт қабырға даладай далиып кеткендей. Маған, студент балаға, сол сәтте Алматыдағы ең кең үй, ықылас, пейілге толы үй осы Төлеген ақынның жалғыз бөлмелі жатаған үйі тәрізденді. Төлеген ақын әлі сиясы кеппеген, түнде жазған өлеңдерін оқыды. Өлең оқысы бөлек. Жатқа оқиды және тура шаршы топқа шапқалы тұрған революция дауылпазы Маяковскийше екпіндетеді. Әрбір өлең жолының аяқталуы балғамен ұрғандай салмақты. Дүңкілдейді. Дүңкілдеп дабыл соғылғандай, жорық дабылы ұрылғандай. Оқыс қуат-қайрат сізді де баурап, арқаңыз қозып, күреске, ерлікке шыңдалып, ширығып бара жатқандайсыз.
Революция!

Читать еще -->  Была на больничном в отпуске

Т леген айбергенов мен м а алимен досты ы

Айтулы толғауды осы бір жерден үзеріміз үзіп алып, әрі-сәрі күйге түстік. Көз жауын алардай жауһарды сындырып алғандай, соның сіздерге тек бөлшегін ұсынғандай пұшайман болдық. Осы бір жырдағы алабұртқан екпін, тау суындай күркіреген қарқын, бірінен-бірі туындап, сытыла шапшыған бұла сөз толқын, буырқана бұлықсып атқыған сезім серпіні үзуге, іркуге келер емес еді, көнер емес еді. Жыр жүйрік. Апшы қуырған асау ағыс. Аяғына дейін жіберіп, ат басын ағытқан осынау бір тұлпар шабысты тек тамашалай бергің келеді. Тамсана бергің келеді. Ақын үніне үн қосып, сөз шығындап жатқың келмейді. Мың құбыл шұғылалы жыр жауһарларын назарларыңызға бірінен-кейін бірін ұсынып, айберен толғауға үнсіз ден қойып отыра бергің келеді, осынау сұңғыла шабысқа қосыла қол шапаттап отыра бергің келеді. Төрт аяғы тең жорға Төлеген жырларын, шашасына шаң жұқпас ақпа жырларға қара сөзбен түсініктер жазып сипаттап, суреттеп жату — бір әурешілік. Қазақтың арнасы кең жыр дариясына сонау алпысыншы жылдар аяғында бір бүйірден апшып келіп, бір ақжал толқын ұрғаны есте. Төлеген — толқын. Арқырап ақжалданып шиыршық атып келген толқын.

Төлеген Айбергенұлы Айбергенов

Жас ақын шыңнан да қазығын таппай қайырылмады. Бір қолтығында Ташкент педогогикалық институтының дипломы, екінші қолтығында болашақ жары Үрниса, Төлеген ақын Қазақстанға бет түзеді. Алғашқы орын тепкен жері – Оңтүстік Қазақ­стан, рухани ұлт ордасы. Әлі елге белгісіз Төкеңнің отбасын досы, жазушы, журна­лист Зәкір Асабаев құшақ жая қарсы алды. Зәкеңнің өзге де достарының арқасында жас ақын Сарыағашта кешкі мектеп директоры болып жұмысқа орналасты. Бірақ, ақын аңсары Алматыға ауды да тұрды. Ақыры дегеніне жетпей қоймады. Жұмысың мынау деп отырған астана жоқ болса да, бала-шағаңмен кіре қояр баспана жоқ болса да, ақын алған бетінен қайтпай, бәрібір көшіп келді. Алматының Ташкент көшесінің бойынан бір бөлмелі жер үй жалдады. Бірінші курс студенті кезіміз, сол үйдің табалдырығын алғаш аттадық. Ең алдымен көзге ұрғаны – үй толған шүпірлеген шиеттей бала еді. Қара торының әдемісі Үрниса жеңге күліп жүріп, дастархан қамымен зыр қағып жүр. Тіптен таң қалдым. Бозөкпе бала қонаққа мұнша ықылас көрсеткеніне қысылғаным есте. Төлеген аға мен Үрниса жеңгей отбасында қазақы қонақжай дәстүр қаймағы бұзылмай тұрғанын аңғардық. Бұл дәстүр Алматыда сұйылып кеткенін аңғарып жүрген кезіміз еді. Сөйтсек, бұл ата дәстүрге Төлеген отбасында әлі сызат түспеген. Төкеңнің “Болады менің кейде жүз қонағым, соның бәрін күтпесең сызданамын!” дейтіні де содан болса керек, жарына арнап. Жерге төсеген қарапайым дастархан, сол дастарханға сирек қонақтаған қарапайым дәмдер. Бірақ, ағамыз бен жеңгеміздің көңілі неткен дархан, неткен көл-көсір! Бір бөлмелі жатаған үйдің төрі мен босағасы мен үшін, бірінші курс студенті үшін хан сарайдай кең көрінді. Не айтса да күліп айтатын, не айтса да күлдіріп айтатын мына жағасы жайлау ақжарқын үй иелерінің жанында жоқшылық, таршылық деген сұғанақ ұғымдар орын таба алмай, өз-өзінен тоз-тозы шығып кеткендей. Төрт қабырға даладай далиып кеткендей. Маған, студент балаға, сол сәтте Алматыдағы ең кең үй, ықылас, пейілге толы үй осы Төлеген ақынның жалғыз бөлмелі жатаған үйі тәрізденді. Төлеген ақын әлі сиясы кеппеген, түнде жазған өлеңдерін оқыды. Өлең оқысы бөлек. Жатқа оқиды және тура шаршы топқа шапқалы тұрған революция дауылпазы Маяковскийше екпіндетеді. Әрбір өлең жолының аяқталуы балғамен ұрғандай салмақты. Дүңкілдейді. Дүңкілдеп дабыл соғылғандай, жорық дабылы ұрылғандай. Оқыс қуат-қайрат сізді де баурап, арқаңыз қозып, күреске, ерлікке шыңдалып, ширығып бара жатқандайсыз.
Революция!

Төлеген Айбергенов

Впервые стихи Толегена Айбергенова появились в печати в 1957 году. Первая книга «Арман сапары» («Путь мечты») увидела свет в 1963 году. За ней, в 1965 году, вышла вторая — «Өмірге саяхат» («Путешествие в жизнь»). Третья книга поэта — «Құмдағы мұнаралар» («Минареты в песках») увидела свет через год после его кончины — в 1968 году. Избранные произведения увидели свет на русском языке под названием «Мир созвездия» 1987 году. За это произведение Т. Айбергенов посмертно, в 1974 году, был удостоен премии Ленинского комсомола Казахстана в области литературы, искусства и архитектуры.

Айбергенов, Толеген

Толеген Айбергенов родился 8 марта 1937 года в Кунградском районе Кара-Калпакской АССР (ныне Республика Каракалпакстан) Узбекской ССР в семье колхозника. После окончания средней школы поступил на историко-филологический факультет Ташкентского государственного педагогического института имени Низами, который окончил в 1959 году.

Айбергенов, Толеген

Толеген Айбергенов родился 8 марта 1937 года в Кунградском районе Кара-Калпакской АССР (ныне Республика Каракалпакстан) Узбекской ССР в семье колхозника. После окончания средней школы поступил на историко-филологический факультет Ташкентского государственного педагогического института имени Низами, который окончил в 1959 году.

Айбергенов, Толеген

Ссылка на основную публикацию